Bilim insanları, zehirli yılanların hangi koşullarda insanlara saldırma ihtimalinin arttığını araştırmak için 116 yılan üzerinde yaklaşık 40 bin test yaptı. Ortaya çıkan sonuçlar, özellikle küçük yılanlar, sıcak hava ve gündüz saatleriyle ilgili dikkat çekici bulgular ortaya koydu.
Zehirli yılanlarla karşılaşmak, insanlar için ciddi bir tehlike oluşturabiliyor. Ancak yılanların hangi koşullarda savunmaya geçerek ısırdığı uzun süredir merak konusu. Brezilya'da gerçekleştirilen sıra dışı bir araştırma, bu soruya yanıt aradı.
Araştırmacılar, ülkede yaygın olarak bulunan zehirli Bothrops jararaca türü yılanların davranışlarını incelemek için 116 yılan üzerinde yaklaşık 40 bin ayrı test gerçekleştirdi. Deneylerde yılanların farklı vücut bölgelerine uygulanan baskıya verdikleri tepkiler gözlemlendi.
Yılanın başına dokunmak saldırı riskini artırıyor
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, yılanın vücudunun hangi bölümüne temas edildiğinin saldırı ihtimalini ciddi biçimde değiştirmesi oldu.
Özellikle baş ve vücudun ön kısmına uygulanan baskının, savunma amaçlı ısırma ihtimalini önemli ölçüde artırdığı belirlendi. Buna karşılık yalnızca kuyruk bölgesine temas edilmesinde riskin çok daha düşük olduğu görüldü.
Araştırmacılar, saldırı ihtimalinin tek başına bir faktöre bağlı olmadığını, farklı koşulların aynı anda ortaya çıkması halinde riskin yükseldiğini belirledi.
Küçük yılanlar daha saldırgan çıktı
Çalışmanın bir başka şaşırtıcı sonucu ise küçük ve genç yılanlarla ilgili oldu.
Araştırmada küçük yılanların daha büyük bireylere kıyasla ısırmaya daha yatkın olduğu görüldü. Özellikle yeni doğmuş dişiler, en yüksek ısırma eğilimi gösteren grup olarak öne çıktı.
Bilim insanları bu durumu, küçük yılanların tehlike karşısında kaçma kapasitesinin daha sınırlı olmasıyla açıklıyor. Buna göre bazı küçük bireyler, kaçmak yerine kendilerini savunmak için saldırmayı tercih edebiliyor.
Sıcak hava da riski artırıyor
Araştırmada sıcaklığın da yılanların savunma davranışı üzerinde etkili olduğu ortaya çıktı.
Sıcaklığın yükselmesiyle birlikte yılanların savunma amaçlı ısırma eğiliminin genel olarak arttığı belirlendi. Araştırmacılar, sıcak ortamda yılanların daha hızlı hareket edebilmesi, saldırılarının daha isabetli olması ve daha geniş bir mesafeden saldırabilmesinin bunda rol oynayabileceğini değerlendiriyor.
Ancak yetişkin erkek yılanlarda farklı bir sonuç gözlendi. Sıcak gecelerde bu gruptaki ısırma eğiliminin azalabildiği tespit edildi.
Gündüz karşılaşmak daha riskli olabilir
Jararaca yılanı ağırlıklı olarak gece aktif olmasına rağmen araştırmada ilginç bir sonuç daha ortaya çıktı.
Hem erkek hem de dişi yılanların, gündüz saatlerinde fiziksel temasla karşılaştıklarında daha fazla savunma ısırığı gösterdiği belirlendi.
Araştırmacılar ayrıca gerçek hayatta yaşanan 422 yılan zehirlenmesi vakasını da inceledi. Sabah saatlerinde meydana gelen vakaların yüzde 64'ünde dişi yılanların, gece gerçekleşen vakaların ise yüzde 57'sinde erkek yılanların sorumlu olduğu görüldü.
Sabah saatlerinde insanların da yılanların yaşadığı bölgelerde daha fazla hareket etmesinin karşılaşma ihtimalini yükseltebileceği belirtildi.
40 bin testlik araştırma neden tartışma yarattı?
Araştırmanın sonuçları kadar kullanılan yöntem de bilim dünyasında tartışma yarattı.
Çalışma, hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen deneylerle ilgili etik izin sorunları nedeniyle 2025 yılında yayımlandığı Scientific Reports dergisinden geri çekildi.
Buna rağmen araştırma, sıra dışı bilimsel çalışmaları gündeme getiren 2026 Ig Nobel Ödülleri kapsamında yeniden dikkat çekti. Ig Nobel ödülleri, ilk bakışta tuhaf veya komik görünen ancak bilimsel bir soruya yanıt arayan araştırmalara veriliyor.
Araştırmanın ortaya koyduğu temel sonuç ise oldukça net: Küçük bir jararaca yılanı, sıcak hava, gündüz saatleri ve özellikle baş bölgesine uygulanan baskı bir araya geldiğinde ısırılma riski belirgin biçimde artıyor.